Klasy obuwia roboczego (SB, S1, S2, S3, S4, S5) – jak czytać oznaczenia i jakie buty BHP wybrać do swojej branży?

Bezpieczeństwo stóp w pracy zależy od właściwego doboru obuwia do warunków, w jakich pracownik wykonuje swoje obowiązki. Producenci oznaczają swoje produkty literami i cyframi, które informują o konkretnych parametrach ochronnych. Znajomość tych symboli pozwala pracodawcom i pracownikom świadomie dobierać środki ochrony indywidualnej do konkretnego stanowiska. Co oznacza S3 na butach roboczych? Czym różni się od S1? Jak odczytywać inne oznaczenia? Podpowiadamy.

Spis treści:

1. Jak czytać oznaczenia na butach roboczych?
2. Klasy obuwia bezpiecznego – od SB do S7
3. Jakie buty robocze na budowę?
4. Jakie buty BHP na magazyn?
5. Wymagania dla butów roboczych S1P
6. Kiedy warto sięgnąć po obuwie z dodatkowymi zabezpieczeniami?
7. FAQ

Jak czytać oznaczenia na butach roboczych?

Oznaczenia butów roboczych opierają się na normach europejskich, które dzielą obuwie na trzy główne kategorie:

• bezpieczne (S) – z podnoskiem wytrzymującym uderzenie o energii 200 J i nacisk do 15 kN;
• ochronne (P) – z podnoskiem wytrzymującym uderzenie 100 J i nacisk do 10 kN;
• zawodowe (O) – całkowicie pozbawione podnoska ochronnego, przeznaczone do miejsc, gdzie nie ma ryzyka zmiażdżenia stopy.

Do symbolu danej klasy obuwia roboczego dopisuje się litery oznaczające dodatkowe cechy ochronne. Zgodnie z najnowszą aktualizacją norm (EN ISO 20345:2022) najważniejsze z nich to:

• A – właściwości antyelektrostatyczne (obuwie antystatyczne).
• WPA – przepuszczalność i absorpcja wody przez wierzch obuwia (zastąpiło dawne oznaczenie WRU).
• WR – odporność całego obuwia na wodę (np. dzięki zastosowaniu membrany).
• SR – najwyższa, dodatkowa klasa odporności na poślizg (zastąpiła dawne oznaczenia SRA, SRB i SRC).
• HRO – odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem do 300°C.
• CI – izolacja podeszwy przed zimnem.
• HI – izolacja spodu przed ciepłem.
• CR – odporność cholewki na przecięcia.

Normy butów roboczych precyzują też rygorystyczne wymagania dotyczące ochrony palców stopy oraz śródstopia, co ma istotne znaczenie przy pracy z ciężkim sprzętem lub w trudnych warunkach przemysłowych.

Klasy obuwia bezpiecznego – od SB do S7

Wewnątrz kategorii obuwia bezpiecznego wyróżnia się kilka podklas, które stopniowo rozszerzają zakres ochrony:

• SB – wymaganie podstawowe, czyli sam podnosek ochronny (200 J) oraz odporność podeszwy na oleje i benzynę.
• S1 – jak SB, plus zamknięty obszar pięty, właściwości antyelektrostatyczne (A) i absorpcja energii w części piętowej (E).
• S2 – jak S1, plus wierzch obuwia odporny na przepuszczalność i absorpcję wody (WPA).
• S3 – jak S2, plus odporność na przebicie od spodu (wkładka antyprzebiciowa) oraz wyraźnie urzeźbiona podeszwa.
• S4 – jak S1, ale dotyczy wyłącznie obuwia wykonanego w całości z gumy lub polimerów (jest w 100% wodoszczelne).
• S5 – jak S4, plus odporność spodów na przebicie (wkładka) oraz urzeźbiona podeszwa.

Najnowsza aktualizacja norm (EN ISO 20345:2022) wprowadziła dwie dodatkowe klasy dla obuwia skórzanego/tekstylnego wyposażonego w zaawansowane membrany wodoodporne:

• S6 – ma wszystkie cechy klasy S2, ale dodatkowo gwarantuje pełną wodoszczelność całego buta (WR), a nie tylko samej cholewki.
• S7 – ma wszystkie cechy klasy S3 (w tym wkładkę antyprzebiciową), ale dodatkowo gwarantuje pełną wodoszczelność całego buta (WR).

Jakie buty robocze na budowę?

Na placu budowy, w rolnictwie i ogrodnictwie najlepiej sprawdzą się buty bezpieczne klasy S3 lub wyższej. Praca w takich miejscach wiąże się z licznymi rodzajami ryzyka – upadkiem ciężkich przedmiotów, przekłuciem stopy gwoździem, kontaktem z wilgotnym gruntem czy zanieczyszczeniami. Obuwie stosowane na budowie powinno być wykonane z trwałych materiałów, takich jak skóra, poliuretan lub guma i zapewniać dobrą izolację podeszwy oraz wentylację.

Dla osób pracujących w wyjątkowo wilgotnych warunkach, na przykład podczas głębokich prac ziemnych czy przy niesprzyjającej pogodzie, odpowiednim rozwiązaniem może być klasa S7. Oferuje ona te same parametry ochrony mechanicznej co S3 (w tym wkładkę antyprzebiciową), a dodatkowo zapewnia pełną wodoszczelność konstrukcji całego buta (WR). Dzięki temu skutecznie chroni stopę przed przemoczeniem przez cały dzień pracy w mokrym środowisku.

Jakie buty BHP na magazyn?

Praca w logistyce i transporcie wiąże się z innym zestawem zagrożeń niż budowa. Tutaj fundamentalne znaczenie ma lekkość i wygoda obuwia roboczego przy zachowaniu ochrony palców. Odpowiednie buty robocze do magazynu to najczęściej klasa S1 lub S1P – zapewniają one ochronę przed uderzeniem i zgnieceniem przez palety lub wózki, a wersja S1P dodatkowo chroni przed przebiciem podeszwy (np. przez ostre zszywki). Modele te są elastyczne i przewiewne, często wykonane z nowoczesnych tkanin lub lekkich tworzyw sztucznych.

Zupełnie inne wymagania obowiązują w branży medycznej, kosmetycznej czy gastronomii. Na stanowiskach, gdzie nie ma ryzyka zmiażdżenia stopy (np. w gabinetach lekarskich, salonach piękna czy pracy kelnera), stosuje się lżejsze obuwie zawodowe klasy O1 lub O2 (bez podnoska ochronnego).

W miejscach podwyższonego ryzyka – takich jak kuchnie gastronomiczne czy zakłady przetwórstwa spożywczego – pracownicy muszą z kolei nosić buty bezpieczne z podnoskiem (klasy S1 lub S2), które ochronią stopę przed upadkiem ciężkiego garnka, noża czy skrzyni. W tych branżach liczy się przede wszystkim łatwość dezynfekcji oraz szczelność materiału (wersje hydrofobowe), dlatego najchętniej wybierane są modele z gładkiej skóry syntetycznej lub mikrofibry odpornej na tłuszcze i chemię czyszczącą.

Wymagania dla butów roboczych S1P

Obuwie S1P musi spełniać podstawowe wymagania klasy S1 – posiadać zamkniętą piętę, właściwości antyelektrostatyczne (A), absorpcję energii w części piętowej (E) oraz podnosek ochronny wytrzymujący uderzenie o energii 200 J i nacisk do 15 kN. Ważnym wyróżnikiem jest tu litera P, która oznacza obecność wkładki antyprzebiciowej, chroniącej stopę przed ostrymi przedmiotami leżącymi na podłodze magazynu czy warsztatu.

Warto wiedzieć: Zgodnie z najnowszą aktualizacją normy EN ISO 20345:2022, tradycyjne oznaczenie S1P odnosi się do wkładki metalowej. Jeśli w butach zastosowano nowoczesną wkładkę tekstylną (np. kevlarową), na etykiecie zobaczymy odpowiednio symbol S1PS lub S1PL.

Taki zestaw cech sprawia, że buty klasy S1P (lub S1PS/S1PL) stanowią rozsądny kompromis – nie obciążają stopy tak, jak cięższe, wodoodporne modele S3, a jednocześnie dają dodatkową ochronę tam, gdzie występuje ryzyko przekłucia podeszwy. To rozwiązanie wyjątkowo chętnie wybierane przez pracowników hal produkcyjnych, montażowych oraz magazynów wysokiego składowania.

Kiedy warto sięgnąć po obuwie z dodatkowymi zabezpieczeniami?

W miejscach, gdzie występują zagrożenia chemiczne lub ryzyko porażenia prądem elektrycznym, standardowe klasy ochrony obuwia roboczego mogą nie wystarczyć. W takich sytuacjach stosuje się kalosze elektroizolacyjne lub obuwie odporne na rozpuszczalniki organiczne i chemikalia, natomiast dla spawaczy czy hutników podstawą jest podeszwa odporna na wysokie temperatury. Przy bezpośrednim kontakcie z pożarem wymagane jest już jednak specjalistyczne obuwie strażackie.

Żadna pojedyncza para obuwia nie jest w stanie gwarantować pełnej ochrony we wszystkich sytuacjach zagrożeń związanych z wykonywaną pracą. Dlatego pracodawca powinien przeanalizować warunki pracy na danym stanowisku i dobrać buty bezpieczne spełniające rygorystyczne wymogi odpowiednie do zagrożeń – zarówno dla zdrowia pracownika, jak i dla ochrony mienia przed przypadkowym zniszczeniem w trakcie codziennej pracy.

FAQ:

1. Jaka jest różnica między butami S1 a S3?

Główną różnicą tych kategorii obuwia ochronnego jest zabezpieczenie przed wilgocią oraz przebiciem od podłoża. Przewiewne obuwie BHP S1 jest przeznaczone wyłącznie do suchych warunków i hal. Z kolei buty robocze S3 posiadają dodatkowo wkładkę antyprzebiciową w podeszwie oraz specjalny wodoodporny wierzch chroniący przed przemakaniem podczas deszczu.

2. Jak wygląda klasyfikacja obuwia bezpiecznego według normy EN ISO 20345?

Dzieli ona buty na klasy od SB do S7, z podziałem na materiały. Klasy SB-S3, S6-S7 dotyczą butów skórzanych lub tekstylnych. Klasy S4-S5 obejmują wyłącznie modele całogumowe i polimerowe. Każdy but w tej normie bezwzględnie musi posiadać podnosek ochronny wytrzymujący uderzenie z energią do 200 J i nacisk do 15 kN.

3. Jakie normy muszą spełniać buty robocze do pracy na zewnątrz?

Muszą spełniać normę EN ISO 20345 (dla butów bezpiecznych) lub EN ISO 20347 (dla zawodowych). Co więcej, w trudnych warunkach atmosferycznych obuwie powinno posiadać oznaczenia WPA (odporność wierzchu na wodę) lub WR (całkowita wodoszczelność), a zimą także kod CI oznaczający obowiązkową izolację spodu przed mrozem.